Wat is legionella?

Legionellose is een infectieziekte die de luchtwegen en de longen aantast, Ze wordt veroorzaakt door de bacterie Legionella pneumophila en komt in twee varianten voor: de veteranenziekte (of legionairsziekte) en de legionellagriep (of Pontiack koorts). De ziekte kan ontstaan wanneer mensen de bacterie inademen, bijvoorbeeld door een legionella besmetting in een douche of sproei-installatie.

De griepvariant is meestal tijdelijk en van voorbijgaande aard, maar de veteranenziekte echter is een chronische longaandoening met mogelijk dodelijk afloop. Voorwaarde voor infectie is dat de bacterie via de neus of de mond wordt opgenomen en zich kan vestigen in de longen. De verspreiding gebeurt via zogenaamde aerosolen, dit zijn kleine waterdruppeltjes die de bacterie kunnen bevatten en ontstaan door turbulente waterbewegingen. Risicogroepen zijn personen met een verminderde weerstand, ouderen en stevige rokers.

De eerste gerapporteerde uitbraak dateert van 1976, toen er zich onder oud-strijders van het Amerikaans Legioen in de USA (Philadelphia) een massale epidemie van longontsteking voordeed. Na onderzoek kon men deze uitbraak relateren aan het voorkomen van bepaalde bacteriën. Deze bacteriën werden Legionella pneumophila genoemd en het genus tot waartoe ze behoren Legionella, naar analogie met de eerste bekende uitbraak.

In Murcia, Spanje vond op 22 juli 2001 de grootste uitbraak plaats met 800 betrokken patiënten. Bij 449 van hen werd de bacterie aangetoond, 6 mensen overleden aan de gevolgen. Er werd uitgebreid epidemiologisch onderzoek verricht en de meest waarschijnlijke oorzaak was een aircosysteem in het stadsziekenhuis.

Wanneer ontstaat legionella?

Legionella leeft wijdverspreid in water en komt voor in zowel oppervlaktewater (meren, rivieren en beken) als grondwater. Lage hoeveelheden kunnen in water uitgroeien tot hoge concentraties als er groeibevorderende factoren aanwezig zijn.
Omstandigheden die een groei van de legionellabacteriën bevorderen zijn:

  • stagnerend water

  • watertemperatuur tussen 20°C en 50°C, de optimale temperatuur is 35°C - 46°C

  • zuurtegraad tussen 5 en 8,5

  • sediment dat aanleiding geeft tot vorming van een biofilm

  • aanwezigheid van micro-organismen zoals algen, flavobacteriën, Pseudomonas, amoeben.

Heel wat mengwatercircuits hebben een temperatuur rond 40°C. Bijgevolg zijn er veel systemen besmet met de legionellabacterie.

Deze installaties zorgen voor optimale condities die de groei van legionella bevorderen:

  • koeltorens, verdampers, vloeistofkoelers die water verdampen om warmte weg te nemen (industriële koelprocessen zijn gekende bronnen)

  • watercircuits en tanks met een watertemperatuur van ongeveer 40°C

  • bevochtigers en fonteinen die aerosols verspreiden en water op hoge temperatuur bevatten

  • whirlpools

  • therapiebaden (>35°C)

  • stagnatie van water in leidingen

In water met een temperatuur lager dan 20°C vermenigvuldigt legionella zich niet. De bacterie kan er wel in overleven. Water met een temperatuur hoger dan 60°C doodt de legionellabacterie.

Hoe raak ik besmet met legionella?

Besmetting vindt plaats via de longen. Aangenomen wordt dat de infectie overgebracht wordt door het inademen van de bacterie in zeer kleine druppeltjes water, verspreid in de lucht (nevel). De ziekte kan niet van de ene mens op de andere worden overgedragen en is dus niet besmettelijk. Het drinken van water vormt geen risico.

De ziekte legionellose treedt vooral op bij personen met een verhoogd risico:

  • mensen met een chronische ziekte (hartziekte, diabetes, ...) of een verzwakt immuunsysteem

  • baby's en jonge kinderen

  • bejaarden

  • rokers

  • personen met chronische longaandoeningen, of die een orgaantransplantatie hebben ondergaan of corticosteroïden nemen

Wat zijn de symptomen bij de legionella-griep (de lichte vorm)?

Gedurende 2 tot 5 dagen ondervindt men lichte griepachtige verschijnselen zoals: koorts, hoofdpijn, spierpijn en hoesten. De ziekte is in deze lichte vorm niet gevaarlijk, er doet zich geen longontsteking voor. De klachten kunnen zonder behandeling overgaan.

Wat zijn de symptomen bij de 'veteranenziekte' (de zware vorm)​?

De tijd tussen besmetting en het optreden van de eerste ziekteverschijnselen (de incubatietijd) varieert van 2 tot 19 dagen. De ziekte begint met een snel opkomende hoofdpijn, spierpijn en een ziek gevoel, gevolgd door longontsteking met koorts boven 39°C. De patiënt hoest en is soms kortademig.
Een aantal patiënten heeft last van braken en diarree. De ziekte kan zeer ernstige gevolgen hebben, maar is met de juiste antibiotica goed te behandelen. Restschade is echter niet uitgesloten.

Hoe wordt de 'veteranenziekte' behandeld?

De veteranenziekte is een ernstige aandoening met een overlijdensrisico van 5 tot 25 procent. De aandoening is echter goed te behandelen. Hoe sneller de juiste antibiotica wordt toegediend, hoe lager is het risico op overlijden.

Kan ik met een gerust hart thuis onder de douche?

Ja dat kan, als de temperatuur van het douchewater in uw warmwatertoestel afgesteld is op minimaal 60°C. Bij temperaturen hoger dan 60°C wordt de bacterie gedood.

Wat als ik langer dan een week niet thuis ben geweest of twijfel aan mijn watersysteem?

Laat dan het koude en warme water een minuut stromen. Het beste kunt u de douchekop onderdompelen in een emmer met water of het sproeistuk eraf draaien. Ventileer of verlaat voor de zekerheid de ruimte. De legionellabacterie kan zich vermenigvuldigen in een warmwatertoestel met een voorraadvat, zoals elektrische boilers en bepaalde types combiketels, waarin de temperatuur te laag is afgesteld. Een geiser heeft geen voorraadvat, zodat de bacterie de kans niet krijgt om zich te vermenigvuldigen.

Kan een huishoudelijk airco legionella verspreiden?

Dat hangt af van het type airco. Als er water in vernevelde vorm uit het apparaat komt, kan er in principe een legionellabesmetting optreden. Hoe u dit kan voorkomen, kan u navragen bij de leverancier van het apparaat.

Kan de tuinslang, brandslang of hogedrukreiniger een risico voor legionella vormen?

Bij een tuinslang is het risico over het algemeen klein als u de slang aansluit op de koudwaterkraan. Zelden zal de temperatuur in een dergelijk systeem langere tijd hoger dan 25°C blijven. Maakt u gebruik van een (flexibele) tuinslang, die gedurende langere tijd in de zon blijft liggen, minder vaak gebruikt wordt en stilstaand water bevat, neemt het risico op groei van de bactie toe.

Daarom is het van belang de tuinslang en het douche- en sproeisysteem na gebruik leeg te laten lopen. Er is dan geen kans op stilstaand water waarin de legionellabacterie zich kan ontwikkelen.

Hetzelfde advies geldt voor brandslangen die soms voor de schoonmaak worden gebruikt. In een ingegraven leidingsysteem is opwarming van het water vrijwel onmogelijk en is er geen risico.

Wanneer water in een hogedrukreiniger wordt verwarmd, kan de legionellabacterie groeien. Omdat er bij het gebruik van een hogedrukreiniger veel nevel ontstaat, bestaat er gevaar voor besmetting. Stel de temperatuur af op minstens 60°C of gebruik alleen koud water.

Kan ik water uit de plantensproeier gebruiken als die een tijdje in de zon heeft gestaan?

Bij voorkeur leeft u een plantenspuit na gebruik en vult u ze net vóór het sproeien.

Zijn de luchtbevochtigers in mijn huis veilig?

Een luchtbevochtiging die met verdamping werkt, vormt geen risico omdat er geen waternevel ontstaat. Types die werken met verneveling houden een zeker risico in. U kan het risico beperken door de sproeiers van de luchtbevochtiger wekelijks schoon te maken met chloor.

Kan ik besmet raken bij een bezoek aan een (tropisch) zwembad?

U loopt geen risico op legionellabesmetting als er voldoende chloor in het water zit. Hoeveel chloor dit moet zijn, staat in de regels waaraan zwembaden moeten voldoen.

Vormen de douches in zwemgelegenheden een besmettingsgevaar?

De onderdelen die onvoldoende gechloreerd en gedesinfecteerd worden, kunnen een risico vormen. Douchewater is vrijwel nooit gechloreerd. Douches vormen een risico als de watertemperatuur in het warmwatersysteem, dus vóór het mengen met koud water, lager is dan 60°C. Dit is het geval bij douches met een drukknopsysteem. Daarnaast kunnen publieke whirlpools en bubbelbaden een risico vormen. Het is belangrijk dat er voor deze baden een goed desinfectiesysteem bestaat volgens voorschrift van de fabrikant. Voor uw eigen veiligheid kunt u dit navragen bij de beheerder van de sauna- of zwemgelegenheid.

Kan ik besmet raken bij een saunabezoek?

Als de beheerder de juiste voorzorgsmaatregelen neemt, zijn sauna's nauwelijks een risico. U kunt de beheerder van de sauna vragen welke maatregelen hij neemt tegen een legionellabesmetting.

Moet ik extra oppassen wanneer ik een (bloemen)tentoonstelling, botanische tuin of park met waterattracties bezoek?

Het risico op besmetting is net zo klein als bij andere evenementen. Bovendien stellen organisaties van evenementen tegenwoordig strenge eisen.

Waar moet ik op letten op campings en in hotels tijdens mijn vakantie?

Bij douches op kampeerterreinen is er in theorie risico mogelijk, maar in de praktijk is dit risico beperkt. De sanitaire voorzieningen worden meestal al in gebruik genomen wanneer de temperatuur nog betrekkelijk laag is, waardoor het water in de leidingen nog geen 25°C bereikt en de legionellabacterie geen groeikansen heeft.

Twijfelt u aan de veiligheid van het systeem dan laat u best het water een tijdje lopen om de leidingen te spoelen. Op grotere campings kan het voorkomen dat sommige sanitaire gebouwen pas tegen het hoogseizoen worden geopend. Dan is waakzaamheid geboden omdat de watertemperatuur kan schommelen tussen 25°C en 55°C, vooral als de kraan weinig wordt gebruikt. Dat kan een bron van bacteriën zijn, vooral als het water wordt gebruikt voor het douchen of sproeien.

Sommige kampeerders leggen zelf een douche aan op de kampeerplek, bijvoorbeeld door een waterzak aan een boom te hangen met een douchekop eronder. Als de zak dagenlang in de zon hangt, kan de legionellabacterie zich ontwikkelen. Als u elk risico wilt uitsluiten, dan laat u de waterzak leeglopen en vult u hem voor gebruik met koud water.

Buitenlandse hotels treffen niet altijd voldoende maatregelen om de groei van de legionellabacterie te voorkomen. In warme landen gebruiken ze soms een waterreservoir op het dak, dat door de zon wordt opgewarm. Het is vaak moeilijk te achterhalen of u risico loopt. U kunt wel vragen naar de getroffen maatregelen bij de beheerder van het hotel of bij uw reisorganisatie. Twijfelt u, dan kunt u besluiten om geen gebruik te maken van de douches en/of airconditioner of u zoekt een ander hotel.

Twijfelt u aan het watersysteem? Laat dan het koude en warme water een minuut stromen. Het beste kunt u de douchekop onderdompelen in een emmer water of het sproeistuk eraf draaien. Is dit niet mogelijk? Hou dan de douchekop dicht bij het afvoerputje. Ventileer of verlaat voor de zekerheid de ruimte.

Ik heb een boot, caravan of kampeerauto met een drinkwaterinstallatie en een douche. Hoe kan ik besmetting met legionella voorkomen?

Als de temperatuur van het warme water uit de kraan een stuk lager blijft dan 60°C, neemt u best contact op met uw dealer of met de leverancier van de boiler. Als u de boiler langere tijd niet gebruikt heeft, is het beter deze af te tappen en vóór gebruik boiler en leidingen door te spoelen. Als extra voorzorgsmaatregel kunt u gebruik maken van chloor of andere middelen, die ook gebruikt worden voor het bacterievrij maken van privé-zwembaden, en de leidingen doorspoelen. Deze middelen zijn te verkrijgen bij speciaalzaken en grotere tuincentra. Uiteraard moet u daarna alles nog goed naspoelen.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

CONTACTEER ONS

We helpen u graag verder

+32 9 242 58 39

Stropstraat 1 - 9000 Gent